جدول تناوبی استراتژی: قطب نمای موفقیت کسب و کارها

این کتاب با نقد تکیه‌ی صرف بر جعبه‌ابزارهای تحلیلی کلاسیک و نسخه‌های یکسان برای همه‌ی سازمان‌ها، یک «قطب‌نمای اقتضایی و عملیاتی بومی» برای جهت‌گیری استراتژیک عرضه می‌کند؛ رویکردی که به‌جای شعار، بر سنجش‌های قابل‌اتکا و تصمیم‌سازی میدان‌محور تکیه دارد و صریحاً تأکید می‌کند تحلیل باید اقتضایی، استراتژی عملیاتی و ابزارها بومی و کاربردی باشند. هدف کتاب، ترسیم مسیر تصمیم‌گیری نه بر مبنای تقلید از رقبا یا شهود، بلکه بر پایه‌ی تصویری دقیق از وضعیت واقعی هر سازمان در «چهار شاخص» هم‌زمان است: نوع محیط (برآیند تغییرپذیری و شدت رقابت)، قابلیت‌های درونی، وضعیت مالی/احتمال ورشکستگی، و رشد بازار. ترکیب این چهار نما، در هر زمان، موقعیت واقعی سازمان را روشن و مبنای تصمیم فردمنحصربه‌فرد می‌سازد. شاخص «نوع محیط» با دو محور تغییرپذیری (نوسان تقاضا، تحولات فناوری و مقررات، دگرگونی رفتار مصرف‌کننده، چرخه‌ی عمر صنعت، نرخ نوآوری و…)، و شدت رقابت (تعداد و سهم رقبـا، فشار قیمتی، CAC، ورود تازه‌واردان، شدت نوآوری رقبا، رقابت بین‌المللی و رقابت زنجیره‌ی تأمین) سنجیده می‌شود. بر مبنای این دو محور، ۹ محیط از «ایستای کم‌رقیب» تا «آشوبناک کامل» تعریف می‌شود که هرکدام رفتار و اقتضائات متفاوتی را به سازمان تحمیل می‌کنند. شاخص «قابلیت‌های درونی» بر چهار ستون منابع انسانی، برندینگ/بازاریابی، فناوری/زیرساخت، و مدیریت/مغز راهبردی استوار است و با ۱۵ زیرشاخص (از مهارت کارکنان کلیدی و ماندگاری منابع انسانی تا آگاهی از برند، تمایز ادراکی، اثربخشی کانال‌های جذب مشتری، کیفیت زیرساخت IT، ظرفیت نوآوری، سرعت استقرار فناوری، هم‌راستایی فناوری با مدل کسب‌وکار، انگیزش و تعلق، شفافیت و سرعت تصمیم‌گیری، تجربه‌ی استراتژیک، توان پیش‌بینی محیط و قدرت اجرای استراتژی) اندازه‌گیری می‌شود. شاخص «احتمال ورشکستگی» با تکیه بر مدل Altman Z برای شرکت‌های بورسی و نسخه‌های توسعه‌یافته‌ی آن (Z′ برای شرکت‌های غیربورسی و نسخه‌های متناسب با ساختارهای مالی نوظهور) به‌صورت شفاف تشریح و آستانه‌ها، مزایا و کاربردهای تصمیم‌یار آن توضیح داده می‌شود. شاخص «رشد بازار» نیز با دو متغیر نرخ رشد تقاضا و نرخ رشد مصرف سرانه سنجیده و با ترکیب آن‌ها، وضعیت بازار در سه سطح رشد پایین/متوسط/زیاد طبقه‌بندی می‌شود؛ نویسنده یادآور می‌شود رشد بازار متغیری جانبی نیست، بلکه در کنار سه شاخص دیگر، شالوده‌ی جهت‌گیری استراتژیک را بازتعریف می‌کند. نوآوری محوری کتاب در کنار روش سنجش هر شاخص، در یکپارچه‌سازی آن‌هاست: قرار دادن چهار شاخص در کنار هم، «جدول تناوبی استراتژی» با ۲۴۳ سناریوی متمایز می‌سازد که برای هر سناریو مجموعه‌ای از جهت‌گیری‌ها، اهداف و اقدامات کوتاه‌مدت/میان‌مدت متناسب با اقتضائات همان وضعیت پیشنهاد می‌شود؛ بدین‌ترتیب هر سازمان نسخه‌ی مختص خود را دریافت می‌کند، نه یک چارچوب «یک نسخه برای همه». جمع‌بندی کتاب نشان می‌دهد تنها زمانی می‌توان مسیر «تهاجم تا تثبیت» را خردمندانه برگزید که تصویر هم‌زمان محیط، قابلیت درونی، شکنندگی مالی و رشد بازار، به‌دقّت سنجیده و با هم دیده شوند؛ دقیقاً همان چیزی که «جدول تناوبی استراتژی» فراهم می‌کند.